Biografie

Indo-Europese jeugd in Nederlandsch-Indië

Hoewel formeel in Nijmegen geboren tijdens een Europees verlof van zijn ouders, beschouwde Jan Boon Nederlandsch-Indië als zijn eigenlijke geboorteland. Zijn vader Cornelis Boon was sergeant in het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger; zijn moeder Fela Robinson was Indo-Europees. Het gezin keerde kort na Jans geboorte terug naar Java waar hij opgroeide te Batavia, Bandoeng en in de tussengelegen kampong-wereld die in zijn latere werk centraal zou staan. Zijn dubbele identiteit — Nederlands door naam en burgerschap, Indo-Europees door gemeenschap en levenservaring — vormt het thematisch centrum van vrijwel zijn hele literaire en publicistische werk.¹

Onderwijzer, journalist en kampoverlever

Boon volgde de onderwijzersopleiding te Bandoeng en werkte vanaf de tweede helft van de jaren dertig als onderwijzer en sportleraar in Soerabaja en Batavia. Bij de Japanse inval in maart 1942 werd hij geïnterneerd; hij overleefde achtereenvolgens het kamp Tjikoedapateuh op Java en de Burma-Siam-spoorlijn (de Birma-spoorweg waar tienduizenden krijgsgevangenen omkwamen). Na de bevrijding bleef hij in Indië en werkte als hoofdredacteur van weekblad Wapenbroeders en als redacteur bij dagblad De Vrije Pers Batavia. In deze periode schreef hij de eerste bijdragen onder het pseudoniem Tjalie Robinson over het kampong-leven van het na-oorlogse Batavia.

Repatriëring en oprichting Tong Tong

In 1954 repatrieerde Boon naar Nederland, waar hij — net als duizenden Indo-Europese landgenoten — geconfronteerd werd met onbegrip en assimilatie-druk vanuit een naoorlogs Nederland dat de Indische gemeenschap niet wilde of kon erkennen als culturele eenheid. Vanuit die ervaring richtte hij in 1958 het tijdschrift Tong Tong op (aanvankelijk getiteld Onze Brug / Our Bridge, vanaf 1959 hernoemd), een tweetalig blad dat zich expliciet richtte op de Indische gemeenschap in Nederland en in de Indische diaspora wereldwijd. Het werd een vehicle voor het bewaren en doorgeven van Indische taal, gewoonten, recepten, herinneringen en literatuur.²

In 1959 lanceerde hij parallel daaraan de Pasar Malam Tong Tong te ‘s-Gravenhage, een jaarlijks Indisch cultureel-culinair festival dat sinds 1993 onder de naam Tong Tong Fair voortbestaat en tot heden één van de centrale samenkomsten van de Indische gemeenschap in Nederland is.

Hollywood-jaren en de Amerikaanse Indische diaspora

Tussen 1962 en 1968 verbleven Boon en Lillian Bartlema in Hollywood en San Francisco, met als motief het organiseren van de Indische diaspora-gemeenschap in de Verenigde Staten waar duizenden Indo-Europese gezinnen na de soevereiniteitsoverdracht en de paspoortenkwestie waren neergestreken. Hij richtte het tijdschrift The American Tong Tong op en bouwde een netwerk dat tot heden in delen van Californië voortleeft. Het experiment leerde hem dat de Indische identiteit niet was gebonden aan Nederland of Indië maar in elke diaspora-context opnieuw moest worden uitgevonden. Na zijn terugkeer naar Nederland in 1968 hervatte hij de Tong Tong-redactie tot zijn dood in 1974.

Schrijverschap onder Vincent Mahieu

Voor zijn meer literaire prozawerk hanteerde Boon vanaf 1955 het pseudoniem Vincent Mahieu. Onder die naam verschenen Tjies (1955) en Tjoek (1960), bundels korte verhalen over het kampong-leven, de jacht, het Indo-Europese huishouden en het verlies van Indië. De Mahieu-stijl is rauwer, lyrischer en minder publicistisch dan de Tjalie Robinson-columns en wordt in de Nederlandse Indische literatuur gerekend tot de meest oorspronkelijke prozaprestatie van de na-oorlogse generatie. Piekerans van een straatslijper (1952) en Tjalie Robinson, the Indo writer (heruitgave 2008) ontsluiten zijn columns en essay-werk voor het brede publiek.³

Overlijden en plaats in de Indische canon

Tjalie Robinson overleed op 22 april 1974 te ‘s-Gravenhage, drieenzestig jaar oud. Zijn nalatenschap wordt beheerd door Stichting Tong Tong onder leiding van zijn dochter Mieke Vincent-Boon. Zijn werk werd in 2009 opgenomen in de canon van de Indische literatuur door uitgeverij Moesson; in 1985 werd de Tjalie Robinson-prijs ingesteld voor verdiensten aan de Indische gemeenschap. Voor de Indo-Europese gemeenschap geldt hij als de definiërende voorman van de twintigste eeuw — degene die de Indische identiteit van een persoonlijke ervaring tot een collectieve culturele beweging maakte.