Afkomst en opleiding

Albert Frederik Aalbers werd op 13 december 1897 te Rotterdam geboren als jongste zoon van Theodorus Ignatius Aalbers en Johanna Buis.¹ Tussen 1910 en 1918 volgde hij de architectuuropleiding aan de Academie van Beeldende Kunsten en Technische Wetenschappen te Rotterdam, een instelling die in dezelfde periode ook de jonge Willem de Kooning onder haar leerlingen telde. Na zijn examen ging hij eerst werken bij het aannemingsbedrijf van zijn vader.²

In 1923 richtte hij samen met zijn oudere broer Theo het bureau Gebroeder Aalbers op, gevestigd te Rotterdam. Het werk van de broers stond onder invloed van Frank Lloyd Wright; de villa Dijkendam te Overschie, gebouwd voor de familie van Aalbers’ latere schoonvader, geldt als een typisch voorbeeld. De Nederlandse bouwcrisis dwong de broers in 1926 tot faillissement, waarna Theo naar Nederlandsch-Indië vertrok. Albert opende een eigen praktijk te Hengelo, maar wist daar evenmin een duurzame opdrachtenstroom op te bouwen.²

Vertrek naar Nederlandsch-Indië

In 1928 huwde Aalbers Anna Maria Philippina van Lieuwen en vertrok hij met zijn echtgenote naar Nederlandsch-Indië. Hij begon zijn Indische loopbaan bij het aannemingsbureau van J. Bennink te Soekaboemi (West-Java), waar zijn broer al werkzaam was. In 1930 verhuisde het echtpaar naar Bandoeng, dat in die jaren werd voorbereid op zijn toekomstige rol als bestuurlijke hoofdstad van Nederlandsch-Indië en daardoor een ongekende bouwactiviteit kende. De stad werd in vakkringen aangeduid als ‘laboratorium der architectuur’, vanwege de gelijktijdige aanwezigheid van prominente architecten als Charles Prosper Wolff Schoemaker, Henri Maclaine Pont en Thomas Karsten.²

Aalbers vestigde zich in Bandoeng aanvankelijk als zelfstandig ontwerper en sloot in 1931 een maatschap met Rijk de Waal onder de naam Aalbers en De Waal. Het bureau zou tot 1942 een van de meest vooraanstaande van de stad worden.³

Werk te Bandoeng

De doorbraak kwam met de opdracht voor het kantoor van de Denis-bank (De Eerste Nederlandsch-Indische Spaarkas) aan de Bragaweg, ontworpen tussen 1935 en 1936. Het gebouw, dat tegenwoordig dienstdoet als hoofdkantoor van Bank Jabar, combineert een stalen draagconstructie met betonvloeren en een geveltaal van vloeiende horizontale curven. De waardering voor dit ontwerp leverde het bureau in 1936 de opdracht op het Hotel Savoy Homann aan de Asia-Afrikaweg te verbouwen, in opdracht van eigenaar F. van Es jr. Het bestaande negentiende-eeuwse hotel werd gesloopt en vervangen door een nieuwbouw in streamlined art deco met de voor Aalbers karakteristieke ‘ocean wave’-gevels en een centrale verticale toren. Het hotel heropende in 1939.⁴

Tussen 1936 en 1942 verwierf het bureau een groot aantal opdrachten voor villa’s, hotels, bioscopen en woningcomplexen, vrijwel alle in en rond Bandoeng. Tot de grotere projecten behoorden twaalf identieke villa’s aan de Pager Goenoengweg (1939), veertien woningen aan de Hadji Hasanweg (1940) en de villa De Driekleur aan de Juandaweg (1937), die Aalbers als eigen woning betrok en die als zijn laatste werk in Indië geldt. Aalbers werd in deze periode geselecteerd voor de prestigieuze opdracht om een nieuw landhuis voor de gouverneur-generaal te ontwerpen, een opdracht die door de Japanse inval onuitgevoerd bleef.²

Stilistische plaats

Het werk van Aalbers laat zich karakteriseren als een tropisch aangepaste variant van het internationaal modernisme, met sterke invloeden van Le Corbusier in plattegrond en gevelopzet en van Frank Lloyd Wright in de horizontale belijning. Aalbers koos echter, anders dan veel modernisten, geen dogmatische stellingname; sommige villa’s ontwierp hij in een Indonesische idioom, andere in expressionistische trant. De gevels van de Denis-bank en het Savoy Homann zijn aangepast aan de tropen door brede betonbanden die het invallende licht temperen, hooggeplaatste ventilatie-openingen en lichte gevelafwerking. In de literatuur over de Indisch-koloniale architectuur wordt hij doorgaans tot de top drie van Nederlands-Indische bouwmeesters gerekend, naast Wolff Schoemaker en Maclaine Pont.⁵

Internering en repatriëring

Bij de Japanse inval van maart 1942 kwam de bouwactiviteit in Bandoeng tot stilstand. Aalbers werd met zijn echtgenote en twee dochters geïnterneerd, eerst in het kamp te Tjimahi nabij Bandoeng. Tijdens de gevangenschap maakte hij ontwerptekeningen van een tiental gebouwen, die door familie bewaard zijn en later als ‘kampontwerpen’ bekend zijn geworden; het eigenlijke archief van het bureau Aalbers en De Waal is verloren gegaan.²

Na de bevrijding in 1945 repatrieerde Aalbers in 1946 met zijn gezin naar Nederland. Samen met zijn oude compagnon Rijk de Waal opende hij een nieuw bureau aan de Stadhouderskade 103 te Amsterdam, onder de naam Aalbers en De Waal, Architecten, Amsterdam-Bandoeng. De toevoeging ‘Bandoeng’ weerspiegelde zijn hoop op een terugkeer naar Indië, die door de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd en zijn door internering aangetaste gezondheid niet werd gerealiseerd. In het naoorlogse Nederland vond hij buiten de kring van oud-Indiëgangers nauwelijks opdrachtgevers; tot zijn weinige naoorlogse werken behoort een klein badhotel te Oostvoorne uit 1954.²

Overlijden en nalatenschap

Albert Aalbers overleed op 17 mei 1961 te Rotterdam, drieënzestig jaar oud.¹ Een belangrijk deel van zijn werk in Bandoeng is bewaard gebleven en functioneert tot op heden: de Denis-bank doet dienst als hoofdkantoor van Bank Jabar, het Savoy Homann is in gebruik als viersterrenhotel en geldt als nationaal beschermd erfgoed. In 1955 werd het Savoy Homann ingericht als ontvangsthuis voor de Aziatisch-Afrikaanse Conferentie te Bandoeng, een gebeurtenis die het door Aalbers ontworpen pand een onverwachte plaats gaf in de geschiedenis van de niet-gebonden landenbeweging.⁴ Een monografie over zijn werk verscheen in 2000, geschreven door D.C. Segaar-Höweler en T. Boersma.⁶