Studietijd en huwelijk

Cornelia Johanna Jacoba Cohen Stuart, in het familie- en vriendenkring Nel genoemd, werd op 2 september 1881 te Semarang geboren in een joods Nederlands-Indisch gezin. Zij vertrok in 1897 naar Nederland voor onderwijs en studeerde geneeskunde aan een Nederlandse universiteit. In juni 1907 legde zij haar artsexamen af en huwde dezelfde maand met de eveneens medisch geschoolde Zadok Stokvis. Het echtpaar bleef kinderloos, maar voedde de drie kinderen op van haar broer.1

Arts in Nederlands-Indië

In 1908 vertrok het echtpaar Stokvis-Cohen Stuart naar Semarang, waar Cohen Stuart zich als particulier arts vestigde. Tijdens haar werk in de polikliniek en in de kampong constateerde zij een nijpend gebrek aan goed opgeleid medisch ondersteunend personeel: een beroepsopleiding voor verpleegsters bestond destijds in Nederlands-Indië nog niet. Op eigen initiatief begon zij met het opleiden van veelal lokale meisjes tot verpleegsters en vroedvrouwen, een ongebruikelijk en vooruitstrevend traject in de koloniale gezondheidszorg.

De opleiding kende zware praktische uitdagingen. Meisjes uit gegoede inheemse families die wel konden lezen en schrijven, kregen vaak geen toestemming van hun ouders om de opleiding te volgen. Bovendien stuitten gewoonten op weerstand: de gegoede leerlingen waren gewend aan bedienden en geneerden zich voor verzorgende handelingen als bedden opmaken. Patienten van eigen stand waren op hun beurt huiverig om verzorgd te worden door wat zij als sociaal hogergeplaatst beschouwden. Cohen Stuart bouwde haar opleidingsmodel niettemin gestaag uit en organiseerde fondsenwervingsacties; tijdens een verlof in Nederland haalde zij eenmaal zeventienduizend gulden op voor de Indische verenigingsbasis.

Lobby en publicaties

Naast de praktische opleiding schreef Cohen Stuart lezingen en nota’s aan de gouverneur-generaal over de noodzaak van betere medische zorg voor Javaanse vrouwen. Haar publicaties verschenen onder meer in het Bulletin van de Bond van geneesheeren in Ned.-Indië (1914) en in De Indische Gids. Daarmee positioneerde zij zich als publicist en beleidsbeïnvloeder, niet alleen als praktiserend arts.2

Terugkeer naar Nederland en oorlogsjaren

In 1928 keerde het echtpaar definitief terug naar Nederland. Cohen Stuart werd lid van de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij en bleef artikelen en lezingen produceren over de noodzaak van een volwaardige medische opleiding voor Indonesiërs. Tijdens de Tweede Wereldoorlog moest het echtpaar onderduiken in Laag-Soeren; beiden overleefden de oorlog. Na de bevrijding vestigden zij zich te Dieren, waar Cohen Stuart op 30 oktober 1964 overleed.

Cohen Stuart wordt thans erkend als wegbereider van de inheemse verpleegkundige opleiding in Nederlands-Indië en als publiciste die de medische emancipatie van Indonesische vrouwen op de politieke agenda hielp zetten. Haar werk is opgenomen in het Digitaal Vrouwenlexicon van Nederland en wordt regelmatig genoemd in studies naar koloniale gezondheidszorg en de positie van vrouwen in het Nederlands-Indische zorgveld.