Vergadering NIA-Kring, Bandoeng november 1938

In de week van 21 november 1938 kwamen de leden van de Nederlandsch-Indische Architecten Kring (NIA) bijeen voor een vergadering te Bandoeng. Onder de titel De architecten en de overheid en Architecten en overheid berichtten het Soerabaijasch handelsblad (23 november 1938), het Algemeen handelsblad voor Nederlandsch-Indië (23 november 1938), De koerier (23 november 1938) en de Deli courant (29 november 1938) over de positiebepaling van de Indische architecten ten opzichte van het koloniale gouvernement, dat in dezelfde periode bouwopdrachten op steeds technocratischer wijze beheerde. Aalbers behoorde tot de actief opererende leden van deze kring; binnen die context kreeg zijn werk in de hoofdstad van de Preanger het netwerkkader om in de jaren erna tot zijn meest karakteristieke ontwerpen door te breken.1

Werk in Bandoeng: hotels, banken en sanatoria

Het breed bekende ontwerp van Aalbers is het Savoy Homann-hotel aan de Jalan Asia-Afrika in Bandoeng. Het hotel opende in augustus 1939 (advertenties in De locomotief 5 en 12 augustus 1939; recensie ‘Steeds Hooger’ in De avondpost 20 augustus 1939) en kreeg met zijn karakteristieke streamline-curves rondom de hoofdentree een uitstraling die het uit de bestaande Bandoengse hotel-architectuur tilde. In datzelfde jaar berichtte De locomotief (9 maart 1939) onder de titel Hotel en Sanatorium op het Yang-Plateau — Uitvoerbaar Zonder de Wilde Schoonheid van dit… over een door Aalbers ontworpen hotel-sanatorium-complex op het Yang-Plateau in Oost-Java. Dit project — dat in de Wikipedia-overzichten ontbreekt — toont dat Aalbers’ bureau opdrachten kreeg buiten Bandoeng, in een combinatie van toeristische en medische infrastructuur die het laatkoloniale modernisme vaker kenmerkte.2

Buiten deze hotels is de Driekleur-bioscoop te Bandoeng aan Aalbers toegeschreven, evenals een aantal woonhuizen in de wijk Dago en een complex aan de Jalan Braga. Het op de huidige foto rechtsboven afgebeelde Bank Jabar-pand (de voormalige Denis-bank, gevestigd aan de Jalan Asia-Afrika) wordt eveneens als een werk uit zijn bureau aangemerkt en heeft het naoorlogse Indonesië in goede staat overleefd. Een volledige werkenlijst is nooit systematisch in één publicatie samengebracht; het architectuur-historische standaardwerk Akihary 1990 plaatst Aalbers in een breder verband van Nederlands-Indische architecten waaronder C.P. Wolff Schoemaker en H. Maclaine Pont, terwijl de TU Delft-dissertatie Van Roosmalen 2008 hem behandelt in de context van de stedenbouw rond Bandoeng.3

Stilistische plaats binnen het Indische modernisme

Aalbers’ werk laat zich het beste typeren als een tropische variant van het Europese functionalisme, met opvallend zachte gevelcurves die tot in detail aangepast werden aan klimatologische omstandigheden: brede overstekken voor regenbescherming, hooggeplaatste ventilatie-openingen, en een witte gepleisterde gevelafwerking die in de tropische zon koeler bleef dan donkere baksteen. Daarmee staat hij dicht bij het idioom dat in dezelfde jaren in Bombay en Singapore werd toegepast, maar onderscheidt hij zich door een stedelijke matiging die de Wolff Schoemaker-school van Bandoeng (Villa Isola, ITB-aula) kenmerkte. Het Savoy Homann werd in 1955 het centrale ontvangsthuis voor de Aziatisch-Afrikaanse Conferentie, waarmee Aalbers’ werk een onbedoelde plaats kreeg in de stichtingsmomenten van de niet-gebonden landenbeweging.

Genealogische zoektocht

Anders dan veel Indo-Europese figuren die in het BWNI verschijnen, ontbreekt Aalbers in de Indische genealogische registers. De Burgerlijke Stand-database van Roosjeroos (toegankelijk via roosjeroos.nl) geeft voor de familienaam Aalbers elf vermeldingen in Nederlandsch-Indië tussen 1854 en 1945, alle behorend tot de tak Gerrit Jan Aalbers en zijn nageslacht (Egbert Heimerik, Margaretha Christina Bertha, Gerrita Joana, Derk Machiel); Albert komt daarin niet voor. WieWasWie levert 172 documenten met de naam Albert Aalbers maar geen enkele in de Groninger collectie 1895-1900 (de geboorte-akte 1897 is wegens 100-jaars-privacy mogelijk pas na 1997 publiek geworden en niet geïndexeerd). OpenArchieven geeft 183 hits voor Albert Aalbers, alle in andere Nederlandse provincies (Gelderland, Drenthe, Noord-Holland). Voor verifieerbare genealogische diepgang is dus een directe raadpleging van het Groninger Archief en het gemeentearchief Appingedam noodzakelijk.4

Naoorlogse jaren in Indonesië

Anders dan veel Nederlands-Indische professionals bleef Aalbers na de soevereiniteitsoverdracht van december 1949 in Bandoeng wonen en werken. Hij overleed daar op 1 januari 1961, in het Indonesië dat hij architectonisch mede had vormgegeven en dat zijn werk tot heden onderhoudt: het Savoy Homann staat sinds 2013 op de Indonesische erfgoedlijst als nationaal beschermd monument. Voor het BWNI is Aalbers van bijzonder belang omdat zijn bouwerk de Nederlandse, Indo-Europese en Indonesische lagen in één stedelijk beeld op elkaar laat aansluiten.